Tokyo-Osaka in iets meer dan twee uur, Parijs-Lyon in minder dan twee. Op deze twee corridors voorzien de Shinkansen en de TGV in dezelfde behoefte: twee metropolen snel genoeg met elkaar verbinden om het vliegtuig voor die reis overbodig te maken. De vergelijking tussen deze twee treinen raakt aan radicaal verschillende keuzes op het gebied van infrastructuur, frequentie en exploitatievisie.
Commerciële snelheid van de Shinkansen en de TGV: wat passagiers echt ervaren
De topsnelheid en de werkelijke reistijd worden vaak door elkaar gehaald. De Tōkaidō Shinkansen, de drukste lijn van het Japanse netwerk, rijdt met een lagere commerciële snelheid dan de TGV, die op zijn hogesnelheidslijnen hogere snelheidslimieten heeft.
In de dagelijkse dienstregeling rijdt de TGV sneller. Het verschil bedraagt enkele tientallen kilometers per uur, geen technologische kloof.
De Shinkansen compenseert dit verschil met een andere troef. Tijdens de spits vertrekt er om de paar minuten een Tōkaidō. Een trein missen kost nauwelijks extra wachttijd, waardoor de reistijd van deur tot deur korter wordt. Een gedetailleerde analyse van de snelheid van de Shinkansen en de TGV laat zien dat regelmaat in de praktijk zwaarder weegt dan de opgegeven km/u.
Snelheidsrecords op het spoor: TGV en maglev, twee verschillende categorieën
Het snelheidsrecord op conventioneel spoor staat op naam van de TGV, behaald tijdens tests met speciaal aangepaste rails en bovenleiding. Geen enkele andere trein op wielen op klassiek spoor heeft dat record sindsdien verbeterd.
Wanneer je leest dat Japan het absolute snelheidsrecord op het spoor in handen heeft, gaat het om de SCMaglev, een trein op magnetische levitatie. De maglev is geen klassieke Shinkansen: er is geen contact tussen het voertuig en het spoor en de technologie is radicaal anders. Het record ervan vergelijken met dat van de TGV is alsof je een hovercraft met een vrachtschip vergelijkt.
De klassieke Shinkansen heeft nooit gestreefd naar een record voor pure snelheid. De Japanse treinstellen in dienst zijn ontworpen voor een evenwicht tussen acceleratie, remvermogen en geluid in dichtbevolkte stedelijke gebieden.
Overzichtstabel van de prestaties
| Criterium | Shinkansen (Tōkaidō) | TGV (Franse LGV’s) |
|---|---|---|
| Gebruikelijke commerciële snelheid | Lager dan die van de TGV | Hoger dan die van de Shinkansen |
| Testrecord (klassiek spoor) | Niet nagestreefd als doel | Wereldrecord op klassiek spoor (test) |
| Bijbehorende maglevtechnologie | SCMaglev (project Chūō Shinkansen) | Geen |
Punctualiteit en betrouwbaarheid: het terrein waarop de Shinkansen het verschil maakt
Een snelle trein die veel vertraging oploopt, verliest zijn tijdsvoordeel. Op dit vlak zet de Shinkansen een norm die het Europese spoorwegnet moeilijk kan evenaren.
JR Central rapporteert een gemiddelde vertraging van 1,4 minuut per trein in boekjaar 2024 voor de Tōkaidō Shinkansen. Dit cijfer omvat tyfoons, aardbevingen en sneeuwval, die in Japan vaak voorkomen.
In Frankrijk worden de gegevens niet volgens dezelfde criteria gepubliceerd, wat een rechtstreekse vergelijking bemoeilijkt. De vertragingen van de TGV zijn het gevolg van werkzaamheden, sociale acties en technische incidenten, en dat alles op een netwerk dat met ander treinverkeer wordt gedeeld. De twee systemen zijn niet op basis van dezelfde criteria te vergelijken, maar het verschil in regelmaat valt meteen op voor iedereen die met beide heeft gereisd.
Waardoor het verschil in punctualiteit ontstaat
- De Shinkansen rijdt op sporen die uitsluitend voor hogesnelheidstreinen zijn bestemd, zonder kruisingen met goederen- of regionale treinen. Daardoor vallen veel oorzaken van vertraging weg.
- Automatische aardbevingsprotocollen remmen de treinstellen af nog voordat de schok het spoor bereikt, waardoor langdurige stilstand wordt beperkt.
- Preventief onderhoud vindt plaats tijdens vaste nachtelijke onderhoudsvensters: het netwerk sluit elke nacht voor inspecties, terwijl op sommige Franse LGV’s nog laat op de avond of vroeg in de ochtend treinen rijden.
Veiligheid van de Shinkansen: al zes decennia geen dodelijke ongevallen
Sinds 1964 heeft de Shinkansen geen dodelijke slachtoffers geregistreerd als gevolg van een botsing of ontsporing. Geen enkel ander spoorwegnet ter wereld kan over een vergelijkbare periode zulke cijfers voorleggen.
Ook de TGV heeft tijdens de normale exploitatie een zeer goede veiligheidsreputatie. De ernstige ongevallen in Frankrijk vonden plaats tijdens tests of bij botsingen met obstakels op niet-beveiligde trajecten.
Het verschil zit minder in de elektronica aan boord dan in het ontwerp van het netwerk zelf. De Shinkansen rijdt op een volledig omheinde infrastructuur, zonder overwegen en zonder gedeelde trajecten. Deze fysieke scheiding voorkomt de meeste ongevalsscenario’s.
Shinkansen of TGV: twee antwoorden op tegengestelde geografische omstandigheden
De Japanse bevolking is geconcentreerd langs een smalle kuststrook met aardbevingsgevoelige en bergachtige gebieden. De Shinkansen is ontworpen voor dit moeilijke terrein: hoge frequentie en veerkracht bij natuurrampen, ten koste van een lagere topsnelheid.
Frankrijk heeft uitgestrekte, dunbevolkte vlaktes tussen de metropolen. De LGV’s benutten deze topografie om over langere afstanden een hogere kruissnelheid te halen.
Wie deze geografische realiteit negeert, maakt elke vergelijking onjuist. De Shinkansen rijdt niet standaard langzamer vanwege technische beperkingen: de scherpe bochten, vele tunnels en korte afstanden tussen stations vragen om een ander ontwerpcompromis.
Bij pure snelheid is de TGV in het voordeel. Op het gebied van regelmaat, frequentie en reistijd van deur tot deur scoort de Shinkansen beter. Elk systeem blinkt uit in de omstandigheden waarvoor het is ontworpen, en het ene systeem overzetten naar het land van het andere zou operationeel geen enkele zin hebben.
